Een beeld zegt meer dan duizend woorden

NB: Het affiche dat in dit stuk behandelt wordt kan om redenen van auteursrecht hier niet worden weergegeven. Het is te zien op de website van het archief:

Martin Monnickendam, Adresbeweging voor algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen, 1911, affiche, 85 x 125 cm. Den Haag, KABK, inv.nr. BG L3/828 


 

Wij leven in een wereld die werkelijk oververzadigd is met visuele prikkels: van de rijk geïllustreerde digitale wereld op onze smartphones, tablets, laptops en computers tot de honderden advertenties die ons dagelijks begroeten in de publieke ruimte is het veilig te stellen dat visuele media een centrale rol spelen in onze cultuur.

Dat deze media voor ons überhaupt begrijpelijk zijn komt omdat wij de elementen die erin terugkeren, die specifiek zijn voor onze samenleving, kunnen plaatsen binnen onze gedeelde culturele ervaring – de media zijn uiteindelijk het product van mensen binnen onze samenleving die iets proberen te produceren dat waarde heeft en begrijpelijk is voor hun doelgroep binnen diezelfde samenleving. Een verwijzing naar Sinterklaas in een reclame werkt in Nederland omdat Sinterklaas een element is in de Nederlandse cultuur dat iedereen begrijpt. In Thailand zou dezelfde reclame geen impact hebben.

Maar de relatie van de media tot onze samenleving is niet alleen dat van product en maker: media hebben wel degelijk ook een invloed op de samenleving waarvoor zij gemaakt zijn, en een samenleving is nooit geheel homogeen op ideologisch vlak. Een groep die een zekere ideologie wil bevorderen kan de invloed van media dus gebruiken om een eigen standpunt te bevorderen onder andere groepen mensen. Echter is dit makkelijker gezegd dan gedaan: op zichzelf is het bieden van een alternatief niet altijd even effectief – mensen zijn stug en over het algemeen niet gauw geneigd om hun ideeën zomaar op te geven als zij een nieuw idee ontdekken.

Het verspreiden van een nieuw of afwijkend idee is dus iets dat vraagt om een subtielere aanpak – zoals het incorporeren van nieuwe elementen binnen een context die wèl acceptabel is voor de toeschouwer om zo een idee te normaliseren en mensen langzaam maar zeker te overtuigen. Dit heet propaganda, en visuele media, boordevol als ze zijn met onuitgesproken aannames en beladen beeldtaal, lenen zich er mooi voor.

Niets nieuws onder de zon

De geschiedenis biedt ons vele voorbeelden hiervan, zeker in de laatste paar honderd jaar waarin visuele media, met de opkomst van de drukpers en later fotografie en televisie, zo’n grote rol zijn gaan spelen, zoals in het hierboven bijgevoegde affiche uit de vroege 20e eeuw dat ik onderzocht. Op zich een niet heel opmerkelijke bron. Ons eenentwintigste-eeuwers doet het niet erg veel meer – de beeldtaal is gedateerd en het doel is allang bereikt, het past simpelweg niet in onze moderne samenleving. De rol van de historicus is in dit geval om de bron in de context van de samenleving waarvoor het is geproduceerd te plaatsen om te zien hoe het toen zou zijn ontvangen.

Het affiche werd gemaakt door een ‘kathedersocialistische’ (een grenspositie tussen het socialisme en het liberalisme) partij, de Vrijzinnig-Democratische Bond. Al vroeg was het verwerven van algemeen kiesrecht een belangrijk punt op hun agenda, en ten tijde van dit affiche, in 1911 was het kiesrecht nog maar aan de rijkere helft van alle volwassen mannen gegund, en geheel niet aan vrouwen. Dit was volgens de kieswet van Van Houten uit 1896 waarnaar verwezen wordt op de riem van de dwerg, belichaming van het status quo waartegen het affiche zich afzet. Pas zes jaar later kregen alle mannen het kiesrecht, en twee jaar daarna de vrouwen.

Opvallend aan het affiche is het gebrek aan het soort iconografie dat wij meestal associëren met het vroege socialisme en feminisme: geen gespierde arbeiders, geen werktuigen, ook bij de vrouw geen nadruk op haar arbeid (indertijd een belangrijk argument voor het gunnen van kiesrecht) noch is ze afgebeeld als een klassiek geïnspireerde belichaming van een één of andere deugd zoals toen populair was. Het kind, een ondervoed scharminkel, is een niet zeer subtiele verwijzing naar de ontoereikendheid van de sociale wetgeving van de tijd.

Spelen met iconografie

Waarom wordt er hier niet meer gebruik gemaakt van meer voorspelbare beeldtaal? Hier is het belangrijk om te bedenken waarvoor zo’n affiche gemaakt werd: het was er om opgehangen te worden in de publieke ruimte, en om zo zieltjes te winnen. Archetypische socialistische en feministische beeldtaal zou het affiche meteen in een herkenbare ideologische traditie plaatsen en vooroordelen doen oplaaien voordat de boodschap wordt overgebracht. In plaats daarvan koos de artiest voor een thema waarmee een breder publiek zich kon identificeren: onderdrukking. Everybody loves the underdog. Het definiërende aspect van de man (hier symbool voor het proletariaat, dat het kiesrecht nog niet geniet) en de vrouw zijn dan ook enkel hun ongeluk en hun ketenen, symbool van onderdrukking. Deze beeldtaal staat in contrast met de rechtvaardigheid die in de omringende tekst gepredikt wordt, en zet het zo kracht bij.

Maar de kunstenaar speelt hierin nog meer met de beladenheid van afbeeldingen als medium. Normaal gesproken zou het afbeelden van de establishment als lelijke dwerg natuurlijk verre van subtiel zijn, een wel héél makkelijke manier om je tegenstander te belasteren wat voor de meesten smakeloos zou voelen. Maar de ketenen, de onderdrukking van het proletariaat en de vrouw (hier beiden uitermate menselijk afgebeeld, in contrast met de dwerg) wekt sympathie op met hen, en dus antipathie tegenover de onderdrukker, wat de dehumaniserende afbeelding van de barbaarse dwerg rechtvaardigt. In een zekere zin zet  de kunstenaar zo tegelijkertijd ook de neerbuigende argumenten die tegen vrouwen en arbeiders werden aangevoerd op hun kop: de arbeider en de vrouw zijn hier de volwaardige mensen in het plaatje, en het establishment is de minderwaardige barbaar.

Het voordeel van de terugblik

Achteraf gezien kunnen wij altijd mooi uitpluizen welke partijen waarbij betrokken waren, en daarom zijn wij dan ook in staat om dit affiche te ontleden. De lessen die wij uit deze bron trekken kunnen ons echter ook kritischer naar het heden laten kijken.  Alhoewel het veel moeilijker is om moderne media op eenzelfde, relatief neutrale manier te benaderen, laten dergelijke analyses ons stilstaan bij het feit dat visuele media nooit neutraal zijn: zij komen altijd met een onzichtbare lading – een realisatie die ons kan helpen om ook moderne stemmingmakerij kritischer tegemoet te treden.

Bibliografie

Altena, Marga, Visuele Strategieën. Foto’s en films van fabrieksarbeidsters in Nederland 1890-1919 (Amsterdam 2003)

Grever, Maria en Berteke Waaldijk, Feministische Openbaarheid. De Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898 (Amsterdam 1998)

Hobsbawm, Eric, ‘Man and Woman in Socialist Iconography’, History Workshop 6 (1978) 121-138.

Mirzoeff, Nicholas, ‘What is visual culture?’, in: The Visual Culture Reader, 3-13.

Vries, Oebele, ‘De Vrijzinnig-Democratische Bond als factor in de Nederlandse politiek (1917-1933)’, Bijdragen en Mededelingen Betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 88.3 (1973) 444-469.

68 thoughts to “Een beeld zegt meer dan duizend woorden”

  1. I think the aԁmin of this website is actually working hard in favor of his web page, as here every data is quality based information. 토토

  2. II want to read more things about it!
    You make so many great points here that I read your article a couple of times. Your views are in accordance with my own for the most part. This is great content for your readers

    Thanks for the best blog.it was very useful for me. keep sharing these ideas in the future as well.
    토토

  3. Hello there! I know this is kinda off topic but I’d figured I’d ask. Would you be interested in exchanging links or maybe guest writing a blog post or vice-versa? My site goes over a lot of the same subjects as yours and I believe we could greatly benefit from each other. If you are interested feel free to shoot me an email. I look forward to hearing from you! Fantastic blog by the way!
    슬롯머신

  4. Hi friends, its fantastic paragraph on the topic of educationand completely defined, keep it up all the time.
    It’s important to know which management is running. Toto site selected only operators for at least 5 years. All major playgrounds can be contacted directly.
    먹튀검증디비

  5. What’s up to every one, the contents existing at this web page are genuinely amazing for people experience, well, keep up the good work fellows.
    토토

  6. Magnificent site. Lots of useful information here. I’m sending it to several buddies ans additionally sharing in delicious. And of course, thanks in your sweat!
    파친코

  7. Hello there! I know this is kinda off topic but I’d figured I’d ask. Would you be interested in exchanging links or maybe guest writing a blog post or vice-versa? My site goes over a lot of the same subjects as yours and I believe we could greatly benefit from each other. If you are interested feel free to shoot me an email. I look forward to hearing from you! Fantastic blog by the way!
    먹튀검증

  8. Love it! please,Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point. You definitely know what youre talking about, why throw away your intelligence on just posting videos to your site when you could be giving us something enlightening to read?
    토토사이트

  9. Hey there exciting blog! goes running a blog such as
    this take a massive amount work? I have very little knowledge ?f computer programming however I
    was hoping to start my own blog soon. Anyhow, shоuld you have any suggestions or tips for new blog owners plеase share.
    I understand this is off subject nevertheless I simply had to ask.
    Thanks ? lot!온카지노사이트인포

  10. When your of succeeds, you get ahead too. You aren’t in tourney with each other to form who can systematize more money. You apportion each other’s ups and downs, and that shouldn’t be any other when it comes to your finances. When your sidekick gets a evolution or at one’s hands on, meet on how fastidious she’s worked to and words there and cut in the blow-out with her.바카라사이트

  11. Excellent post. Keep posting such kind of info on your page.
    Im really impressed by your site.
    Hi there, You’ve performed a great job. I’ll certainly digg it and personally recommend to my friends.
    I’m sure they’ll be benefited from this web
    site.
    토토

  12. Pretty component of content. I just stumbled upon your blog
    and in accession capital to say that I acquire in fact loved account your blog posts.
    Anyway I will be subscribing to your feeds and even I
    success you access consistently quickly.
    토토사이트

  13. Terrific work! That is the kind of information that should be shared around the internet.
    Shame on the search engines for no longer positioning this put up upper!
    .
    Come on over and consult with my web site . Thank you =)
    사설토토

  14. I would like to point out my admiration for your generosity in support of people that have the need for guidance on this situation. Your special dedication to getting the message all through came to be certainly effective and have regularly permitted some individuals much like me to arrive at their dreams. Your amazing invaluable guideline can mean much to me and even further to my office workers. With thanks; from all of us.
    토토사이트

  15. Hi friends, its fantastic paragraph on the topic of educationand completely defined, keep it up all the time.
    It’s important to know which management is running. Toto site selected only operators for at least 5 years. All major playgrounds can be contacted directly.
    사설토토

  16. Thanks for your personal marvelous posting! I quite enjoyed reading it, you might be a great author.I will make sure to bookmark your blog and may come back at some point. I want to encourage one to continue your great posts, have a nice day!카지노사이트

  17. I got this web site from my friend who informed me on the topic of this website and now
    this time I am visiting this web site and reading very informative articles or reviews at this place.
    토토

  18. Greate article. Keep posting such kind of info on your blog. Im really impressed by your blog.
    Hi there, You have performed an excellent job. I’ll definitely digg it and individually suggest to my friends. I am sure they’ll be benefited from this web site. looking for online casite site? we highly recommended this 100% trusted site and one of the most best site in online casino, if your interested feel free to visit our web site for more information by clicking here 카지노사이트

    Online casinos and Toto sites are very convenient alternatives for players who do not have the resources or desire to travel to a real casino. Most online casinos and toto sites add to the freedom of gameplay through the mobile Internet. With the new approach to casino entertainment, players have questions about more mobile sports game features. Casino site 777.info asks the most common questions and gives players insight.

  19. I have been surfing online more than three hours as of late, but I by no means found any attention-grabbing article like yours. It is pretty worth sufficient for me. Personally, if all website owners and bloggers made just right content as you did, the internet will be a lot more useful than ever before. For those online casino fanatics, we highly recommeded this 100% trusted site of ours! One of the most trusted site among other online casino site. this 100% proven and tested. If you guys looking for fun and if you guys interested, feel free to visit to our website, feel free to ask . kindly click here 토토사이트
    . Try you luck now, We asure you will Have the fun and and joy your looking for!

  20. This is the right site for everyone who would like to find out about this topic. You realize so much its almost tough to argue with you (not that I actually would want to… HaHa). You definitely put a fresh spin on a topic which has been discussed for ages. Wonderful stuff, just great!
    토토픽프로

  21. Thanks for your personal marvelous posting! I quite enjoyed reading it, you’re a great author.I will ensure that I bookmark your blog and will come back sometime soon. I want to encourage you to continue your great writing, have a nice evening!

    Very nice post. 토토

  22. I believe this is among the so much important information for me. And i am glad reading your article. However wanna commentary on few common issues, The website style is ideal, the articles is really excellent.W ant to learn about sports betting?visit my site here: 슬롯머신사이트

  23. All online casinos have wagering requirements in place; this means any winnings made using your bonus money will only become available after wagering a certain amount. 파워볼

  24. It is perfect time to make some plans for the future and it is time to be happy.
    I’ve read this post and if I could I wish to suggest you few interesting things or tips.
    Perhaps you could write next articles referring to this article.
    토토사이트365

  25. Hello there! I know this is kinda off topic but I’d figured I’d ask. Would you be interested in exchanging links or maybe guest writing a blog post or vice-versa? My site goes over a lot of the same subjects as yours and I believe we could greatly benefit from each other. If you are interested feel free to shoot me an email. I look forward to hearing from you! Fantastic blog by the way!
    먹튀검증

  26. Hi friends, its fantastic paragraph on the topic of educationand completely defined, keep it up all the time.
    It’s important to know which management is running. Toto site selected only operators for at least 5 years. All major playgrounds can be contacted directly.
    먹튀검증

  27. Thanks for your personal marvelous posting! I quite enjoyed reading it, you might be a great author.I will make sure to bookmark your blog and may come back at some point. I want to encourage one to continue your great posts, have a nice day!
    토토사이트

  28. What’s up to every one, the contents existing at this web page are genuinely amazing for people experience, well, keep up the good work fellows.
    It’s important to know which management is running. Toto site selected only operators for at least 5 years. All major playgrounds can be contacted directly.
    온라인카지노

  29. Seven Card Stud Poker is a casino type game where the objective is to win the best hand out of a group of players. Players are initially given seven cards (hence the name). They then try to make the best 5 card hand out of the seven cards all the while betting against the other hands in play. Seven Card Stud is played with a standard 52 playing card deck with Aces high and 2’s low. 바카라사이트탑

Leave a Reply

Your email address will not be published.